Het ABCDEF van valbeveiliging

Om valbeveiliging eenvoudig uit te leggen maken we gebruik van de letters A tot en met F

De zes componenten hierin zijn:

1. Anchor
Ankerpunten

2. Bodysupport
Harnassen

3. Connecting device
Verbindingsmiddelen tussen harnas en ankerpunt

4. Descent
Reddingsplan

5. Education
Training/opleiding, welke competenties zijn er nodig?

6. Fall protection for tools
Borging van gereedschap

Ankerpunten

Wat is een ankerpunt?

Een ankerpunt is een punt dat een afgesproken belasting kan hebben die nodig is om de krachten die vrijkomen bij een val te kunnen weerstaan.

Er zijn verschillende ankerpunten die worden opgesplitst in twee categorieën: permanent en tijdelijk.

De norm voor een permanent ankerpunt is EN 17235:2025
De norm voor een tijdelijk ankerpunt is EN 795:2025

Wil je meer lezen over de verschillende ankerpunten? We hebben hier een apart artikel voor geschreven. Deze lees je hier.

Body support

Wat is body support?

Bij body support gaat het om de harnassen die je draagt bij werkzaamheden met valgevaar. De harnassen bestaan grofweg in vier varianten. Dit is het valharnas, het valharnas + positionering, het valharnas + positionering met zitgordel en het Rope Access harnas.

Harnasgordel
EN-361

Dit harnas heeft een rug- en/of borstpunt. Het is geschikt als je jezelf vast moet zetten om een eventuele val tegen te gaan of op te vangen, maar is ongeschikt om in te hangen.

Dit harnas is geschikt voor werkzaamheden op een plat vlak of in een hoogwerker.

Valharnas + positionering
EN-361 + EN-358

De combinatie van dit type harnas heeft een rug- en of borstpunt en twee ogen op de heupen. Hier kan een positioneringslijn aan bevestigd worden, zodat je met twee handen vrij kan werken. Deze ogen kunnen tevens gebruikt worden voor gebiedsbegrenzing.

Dit type harnas wordt bijvoorbeeld gedragen bij werkzaamheden in masten, windmolens en in kranen.

Valharnas + positionering + zitgordel
EN-361 + EN-358 + EN-813

De combinatie van dit type harnas heeft een zitgedeelte met een buikpunt en twee ogen op de heupen en een borst en/of rugpunt. Ze zijn extra comfortabel en daardoor geschikt voor werkzaamheden die langere tijd duren en waarbij je in het harnas moet hangen/zitten.

Rope Access harnas
EN-361 + EN-358 + EN-813 + EN 12841-B

De combinatie van dit type harnas heeft naast een zitgedeelte met buikpunt, twee ogen op de heupen en een borst en vaak een rugpunt ook een touwklem. Het is geschikt voor situaties waarin touw-technieken worden toegepast met name gericht op stijgen.

Naast rope access werkzaamheden wordt dit type harnas ook gebruikt door reddingsteams.

Connecting device

Wat is een connecting device?

Een connecting device is de verbinding tussen het harnas en het ankerpunt. We laten hieronder de verschillende soorten zien.

Positioneringslijn
EN-358

Een positioneringslijn kan op twee verschillende manieren gebruikt worden. Een methode is om met twee handen vrij te kunnen werken, de andere methode is gebiedsbegrenzing.

Ten behoeve van gebiedsbegrenzing wordt de lijn zo ingesteld dat het voorkomt dat je kunt vallen. In geval van positionering wordt de positioneringslijn altijd in combinatie met valbeveiliging toegepast.

Meelopende valbeveiliging
EN-353-1

Een meelopende valbeveiliger wordt gebruikt bij verticale rail- of kabelsystemen, bijvoorbeeld tijdens het beklimmen van een ladder waar geen kooi omheen zit. Val je achterover, dan blokkeren ze in de rails of op de kabel binnen 10 centimeter.

Deze systemen zitten in veel magazijnkranen, vakwerkmasten, windmolens, torenkranen en lichtmasten.

Veiligheidslijn
EN-354

Veiligheidslijnen kunnen op verschillende manieren worden gebruikt zoals gebiedsbegrenzing, cow-tail of als onderdeel van een vallijn met schokdemper. Ze zijn alleen geschikt in situaties waarin je de werkplek beperkt. De lijn is bij voorkeur vast van lengte en nooit langer dan de afstand van het ankerpunt tot aan het valgevaar.

Schokdempers
EN-355

Schokdempers worden gebruikt als element of component geïntegreerd in een vallijn, ankerlijn of een meelopende valbeveiliger. De functie van de schokdempers is om de krachten op het lichaam en/of de materialen te reduceren tot maximaal 6 kN.

Enkele en dubbele vallijnen
EN-354 + EN-355

Een enkele vallijn bestaat uit één lijn met een demper. Deze wordt bijvoorbeeld gebruikt in een situatie waarbij het ankerpunt in de buurt van de werkplek zit.

Een dubbele bestaat uit twee lijnen met een demper of twee lijnen met een dempende werking. Een dubbele vallijn wordt gebruikt om jezelf te verplaatsen, waarbij er altijd minimaal één lijn vastzit.

Gebruik nooit twee enkele vallijnen met beide een demper. Er kunnen onnodige grote krachten vrijkomen.

Valstopblokken
EN-360

Een valstopblok heeft altijd een demper (soms extern en soms intern) en werkt als een autogordel. Ze zijn gemaakt van webbing of staalkabel. Val je, dan blokkeert het valstopblok direct dankzij een remmechanisme en scheurt de demper uit of treedt een interne slipkoppeling in werking. Met een valstopblok creëer je dus vrijwel altijd een kortere val dan met een vallijn.

Valstopblok met reddingslier
EN-360 + EN-1496

Hierbij is een reddingslier toegevoegd, om personen veilig te verplaatsen in (nood)situaties. Valblokken met lier functie worden vooral gebruikt op Tripods.

Er bestaan ook valstopblokken waarbij men na een val een mechanisme kan activeren waardoor de persoon gecontroleerd afdaalt.

Descent

Wat is een descent?

Descent is het reddingsplan. Voor je aan de slag gaat, moet je de situatie altijd helder in kaart brengen en communiceren met het betreffende team. Dit doe je door middel van een reddingsplan.

Reddingsplan

Een reddingsplan is noodzakelijk als er met valbeveiliging gewerkt wordt. Het doel van dit plan is om een gevallen en/of gewonde medewerker binnen enkele minuten te redden en over te kunnen dragen aan de professionele hulpdiensten.

Onderdelen van een reddingsplan zijn een risico-analyse, reddingsmethode, de rollen en communicatie, de benodigde materialen en de locatie hiervan.

Risico-analyse

Specifieke gevaren van de werkplek en de werkzaamheden. Tot waar kunnen de professionele hulpdiensten komen, hoeveel tijd kost dit? Is er mogelijk sprake van Harness Suspension Trauma (HST) of letsel waar direct op geacteerd moet worden?

Reddingsmethode

Keuze tussen zelfredding, inzet van een hoogwerker of ladder? Redding met assistentie van het slachtoffer zelf of een redding door een collega die met het slachtoffer afdaalt.

Rollen en communicatie

Wie is er beschikbaar voor de redding? Is er sprake van meerdere personen? Wie heeft welke vaardigheden en kennis? Wie belt 112 en hoe wordt er gecommuniceerd?

Benodigde materialen

Benodigde materialen: Welke middelen hebben we voorhanden, dient het slachtoffer omhoog gehaald te worden of dient deze afgelaten te worden?

Locatie materialen

De plek waar de reddingsmiddelen liggen, is iedereen die betrokken is hiervan op de hoogte?

Richtlijnen reddingsplan

Om een reddingsplan succesvol te laten zijn, moet je rekening houden met een aantal zaken. Dit zijn:

STOP

Denk aan de eigen veiligheid volgens het Stop Think Observe Plan. Stop, blijf onmiddellijk stilzitten of -staan. Paniek en haast kunnen voor meer ongemakken zorgen. Think, schakel je verstand in. Observe, kijk goed om je heen. Zie je iets wat jou kan helpen in de situatie, of iemand anders die hulp nodig heeft? En plan, maak een doelgericht plan met alle kennis die je zojuist hebt opgedaan, voordat je weer in beweging komt. Handel stap voor stap.

Werk nooit alleen

Werken op hoogte met valbeveiliging mag nooit alleen. Er moet altijd iemand aanwezig zijn die kan alarmeren en het reddingsplan kan uitvoeren.

Snelheid

Een redding moet vaak binnen 15 tot 20 minuten voltooid zijn in verband met risico van Harness Suspension Trauma.

Training

Medewerkers moeten specifiek getraind zijn in het gebruik van de reddingsmiddelen, niet alleen in het werken met valbeveiliging. Regelmatig oefenen is noodzakelijk om in stresssituaties de juiste handelingen te verrichten.

Om jezelf op te leiden kun je een redden op hoogte, IRATA of ITRA training volgen. Los van de training is het belangrijk om per situatie te kijken wat je nodig hebt qua middelen om je werk veilig uit te voeren, gezien dit per situatie verschillend is. Met je team moet je hier een plan voor opstellen om ongevallen te voorkomen, en wat je moet doen in gevallen van nood.

Education

Wat valt er onder education?

Artikel 8 “Voorlichting en onderricht” van de Arbeidsomstandighedenwet bepaald dat een werkgever moet zorgen voor doeltreffende voorlichting over de te verrichten werkzaamheden. Bij gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen zoals valbeveiligingsmiddelen dient de werkgever ervoor te zorgen dat werknemers op de hoogte zijn van het doel van deze middelen en de wijze waarop deze veilig gebruikt moeten worden.

Bij risicovolle en complexe werkzaamheden met valbeveiliging vinden wij alleen theoretische training niet doeltreffend. Het oefenen met het op de juiste manier toepassen van de middelen zijn motorische vaardigheden die ook als zodanig geoefend dienen te worden.

In de PBM-gebruikersrichtlijn 89/656/EEG staan de minimumvoorschriften waaraan werkgevers moeten voldoen bij het ter beschikking stellen en het gebruiken van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Ook in de gebruikshandleidingen van de verschillende materialen ten behoeve van valbeveiliging staat expliciet beschreven dat de handleiding gelezen dient te worden en dat de gebruiker getraind dient te zijn.

Fall protection for tools

Wat is fall protection for tools?

Bij fall protection for tools gaat het om het voorkomen dat gereedschap, materialen of andere voorwerpen naar beneden vallen tijdens werkzaamheden op hoogte. Een vallend voorwerp kan niet alleen schade veroorzaken aan materiaal, maar vormt vooral een risico voor mensen die zich onder of rondom de werkplek bevinden.

Het borgen van gereedschap begint bij het bepalen van het risico. Niet ieder stuk gereedschap kan op dezelfde manier worden geborgd. Het gewicht, de vorm, de werkzaamheden en de omgeving bepalen welke oplossing geschikt is.

Borging van gereedschap

Gereedschap kan op verschillende manieren worden geborgd. Denk hierbij aan een tool lanyard, polsband, gereedschapstas of een speciaal bevestigingspunt aan het harnas of de werkplek.

Een tool lanyard wordt rechtstreeks aan het gereedschap bevestigd. Het andere uiteinde wordt gekoppeld aan een daarvoor geschikt bevestigingspunt. Hierdoor blijft het gereedschap bij een val binnen bereik en wordt voorkomen dat het naar beneden valt.

Bij het kiezen van een borgingssysteem moet altijd worden gekeken naar het gewicht van het gereedschap en de maximale belasting van het systeem. Een bevestigingspunt aan een harnas of gereedschapstas is niet automatisch geschikt om ieder type gereedschap aan te koppelen.

Gereedschapstas

Een gereedschapstas zorgt ervoor dat kleinere gereedschappen tijdens het werken op hoogte binnen handbereik blijven. Ook hierbij is het belangrijk dat de tas geschikt is voor het gebruik op hoogte en dat gereedschap niet ongecontroleerd uit de tas kan vallen.

Bij werkzaamheden waarbij veel verschillende gereedschappen worden gebruikt, kan een combinatie van een gereedschapstas en individuele borging een praktische oplossing zijn.

Let op de omgeving

Het risico van vallende voorwerpen wordt niet alleen bepaald door het gereedschap zelf. Ook de valhoogte, massa en vorm van het voorwerp spelen een rol. Een klein voorwerp kan bij een grote valhoogte al voldoende energie ontwikkelen om ernstig letsel te veroorzaken.

Daarom moet niet alleen worden gekeken naar het gereedschap dat wordt gebruikt, maar naar de volledige werkplek. Denk hierbij ook aan bevestigingsmaterialen, meetapparatuur, accu's, steeksleutels en andere losse materialen.

Borging is meer dan een lijn aan je gereedschap

Een veelgemaakte fout is om alleen het gereedschap te voorzien van een borglijn, zonder te kijken naar waar deze aan wordt bevestigd. De verbinding tussen gereedschap, borgingssysteem en bevestigingspunt moet als één geheel worden beoordeeld.

Ook moet worden voorkomen dat een borglijn ergens achter kan blijven haken of tijdens het gebruik een ander risico veroorzaakt. De gekozen oplossing moet daarom niet alleen voorkomen dat iets naar beneden valt, maar ook veilig en praktisch zijn tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden.

Denk ook aan de mensen onder je

Fall protection for tools is daarmee geen losse handeling, maar onderdeel van het totale veiligheidsplan voor werken op hoogte. Door vooraf te bepalen wat er naar beneden kan vallen, waar het terecht kan komen en hoe dit wordt voorkomen, verklein je het risico voor iedereen die zich onder of rondom de werkplek bevindt.

Veilig werken op hoogte begint bij het geheel

Een veilige werkplek op hoogte bestaat niet uit één oplossing. Ankerpunt, bodysupport, verbindingsmiddel, reddingsplan, kennis en de borging van gereedschap moeten samen één veilig systeem vormen.

Door vooraf alle onderdelen van het ABCDEF te doorlopen, maak je risico’s zichtbaar en kun je bewuste keuzes maken voor de juiste bescherming. Want veilig werken op hoogte begint niet bij het aantrekken van een harnas, maar bij goed nadenken over het hele systeem.